Nếu bạn sắp lên đường đến các trạm nghiên cứu của Úc tại Nam Cực để trải qua một mùa đông dài, lạnh giá và hoàn toàn biệt lập, danh sách những thứ cần chuẩn bị sẽ kéo dài cả trang giấy. Thế nhưng, nếu bạn là một bác sĩ, danh sách ấy không chỉ có thêm trang thiết bị y tế hay trang phục chống rét đặc chủng, mà còn có một yêu cầu bắt buộc vô cùng đặc biệt: xóa bỏ ruột thừa khỏi cơ thể.
Đúng vậy, việc cắt bỏ ruột thừa là điều kiện sống còn bắt buộc đối với mọi bác sĩ muốn ở lại trạm nghiên cứu Úc trong suốt mùa đông. Khi băng tuyết gầm rú và nhiệt độ hạ xuống mức kỷ lục, Nam Cực trở thành một "hành tinh chết" biệt lập. Mọi cuộc sơ tán cấp cứu bằng máy bay hay tàu thủy gần như là điều không thể. Những nhân sự khác có thể mang theo cơ quan nhỏ bé đó trong bụng, nhưng với các bác sĩ – chỗ dựa y tế duy nhất của cả đoàn – ruột thừa phải bị loại bỏ tuyệt đối trước khi đặt chân lên băng giá.
"Sát thủ" thầm lặng mang tên ruột thừa
Viêm ruột thừa là tình trạng sưng viêm đột ngột của một đoạn ruột nhỏ gắn vào ruột già. Dù tỉ lệ mắc phải ở khoảng 5–9% dân số, điều nguy hiểm nằm ở tốc độ phát bệnh: dữ dội, bất ngờ và có thể biến chuyển xấu chỉ trong vài giờ ngắn ngủi. Bệnh yêu cầu phẫu thuật ngay lập tức trước khi ruột thừa bị vỡ, xả vi khuẩn vào khoang bụng gây viêm phúc mạc – một biến chứng nhiễm trùng cực kỳ nguy hiểm có thể cướp đi mạng sống trong chớp mắt.
Việc bị đau ruột thừa ở Nam Cực sẽ cực kỳ nguy hiểm khi nó cách quá xa trung tâm y tế
Tại các trạm Nam Cực, nếu một nhà khoa học hay vị đầu bếp chẳng may bị viêm ruột thừa, vị bác sĩ của trạm sẽ là người cầm mổ cấp cứu. Tháng 10 năm 1951, bác sĩ Otto Rec từng thực hiện một ca phẫu thuật ruột thừa nghẹt thở cho đầu bếp Jack Starr ngay trên đảo Heard.
Thế nhưng, điều gì sẽ xảy ra nếu người ngã bệnh lại chính là... vị bác sĩ duy nhất đó?
Hành trình giải cứu nghẹt thở giữa bão tuyết 65 hải lý/giờ
Kịch bản trớ trêu ấy không hề là lý thuyết. Tỉ lệ rủi ro thấp, nhưng nó đã thực sự xảy ra hai lần trong lịch sử.
Trường hợp đầu tiên diễn ra vào tháng 7 năm 1950 – đúng thời điểm mùa đông khắc nghiệt nhất – với bác sĩ Serge Udovikoff trên đảo Heard. Nằm trên giường bệnh với cơn đau dữ dội, Udovikoff từng thoáng có ý nghĩ rợn tóc gáy: tự cầm dao mổ phẫu thuật cho chính mình. Vào thời điểm đó, chưa một ai trên thế giới từng làm được điều hoang đường này.
May mắn thay, Úc đã điều động chiến hạm HMAS Australia (II) rẽ sóng băng qua đại dương để giải cứu ông. Đó là một hải trình đầy ám ảnh. Con tàu phải vật lộn với những cơn gió giật lên tới 65 hải lý/giờ, mưa đá và tuyết rơi dày đặc. Sinh vật phù du bùng phát nghẽn cả hệ thống lọc khiến nguồn nước ngọt trên tàu cạn kiệt; toàn bộ thủy thủ đoàn bị cấm tắm rửa, nước chỉ được chia nhỏ từng giọt để uống và đánh răng.
Khi tàu đến được đảo Heard, thời tiết vẫn hung tợn. Thủy thủ đoàn phải tranh thủ từng phút giây lặng gió hiếm hoi để hạ xuồng cứu hộ, đón Bác sĩ Udovikoff đưa về đất liền an toàn. Chính từ cuộc giải cứu đắt giá và nghẹt thở này, Úc đã chính thức ban hành quy định: Tất cả bác sĩ Nam Cực bắt buộc phải cắt ruột thừa trước chuyến đi.
Ca tự phẫu thuật đi vào lịch sử y học
Trong khi Úc sớm rút ra bài học, các quốc gia khác lại chậm chân hơn. Để rồi vào tháng 4 năm 1961, một thảm kịch suýt soát đã xảy ra tại trạm Novolazarevskaya của Liên Xô.
Bác sĩ Leonid Rogozov – y bác sĩ duy nhất của trạm – tự chẩn đoán mình bị viêm ruột thừa cấp vào ngày 29 tháng 4. Không có máy bay, không có cứu hộ, và bên ngoài là một trận bão tuyết dữ dội phong tỏa mọi lối thoát. Đến ngày 30 tháng 4, nhận thấy cơ thể đã có dấu hiệu viêm phúc mạc, Rogozov hiểu rằng mình không còn lựa chọn nào khác: Tự phẫu thuật hoặc là chết.
Bác sĩ Leonid Rogozov đã phải tự cắt ruột thừa cho mình
Dưới ánh đèn phòng mổ, với sự hỗ trợ từ một kỹ sư cơ khí và một nhà khí tượng học trong vai trò trợ lý, Rogozov tự tiêm thuốc gây tê cục bộ, cầm chiếc gương nhỏ và bắt đầu rạch vết mổ đầu tiên vào lúc 22:15.
"Tôi phải ngẩng đầu liên tục để định vị, và có những lúc phải mổ hoàn toàn bằng cảm giác," Rogozov ghi lại trong nhật ký năm 1962. "Cơ thể suy kiệt nghiêm trọng sau 30-40 phút, những cơn chóng mặt dồn dập khiến tôi phải dừng lại nghỉ từng chặng ngắn. Sau khi cắt bỏ ruột thừa và bơm kháng sinh vào khoang bụng, tôi tự khâu vết thương. Ca mổ kết thúc vào đúng giữa đêm."
Rogozov đã sống sót một cách thần kỳ. Chỉ hai tuần sau, ông đã có thể quay lại làm việc bình thường và tiếp tục cống hiến cho đến khi qua đời vào năm 2000.
Những câu chuyện nghẹt thở trong quá khứ chính là lý do vì sao ngày nay, quy định y tế tại Nam Cực lại trở nên nghiêm ngặt đến kỳ lạ. Để chinh phục được lục địa băng giá này, đôi khi người ta không chỉ cần một tinh thần thép, mà còn phải sẵn sàng buông bỏ một phần cơ thể của chính mình.
Nguồn: Science Alert
