Theo các nhà giao dịch, những lô ESPO giao tới Trung Quốc, bốc hàng trong tháng 11, đang được chào bán với mức giá cao hơn trên 20 USD/thùng so với hợp đồng tương lai dầu Brent. Nếu giao dịch được thực hiện ở mức này, khoản phụ phí mà người mua Trung Quốc phải trả sẽ cao gấp khoảng 2 lần chỉ trong 1 tuần.
Diễn biến cho thấy sự đảo chiều mạnh của thị trường dầu Nga. Trong nhiều năm, dầu ESPO thường được bán cho khách hàng châu Á với mức chiết khấu so với dầu Brent, đặc biệt sau khi phương Tây áp đặt các biện pháp trừng phạt đối với Moscow. Tuy nhiên, cuộc khủng hoảng nguồn cung hiện nay khiến người mua sẵn sàng trả giá cao hơn để bảo đảm có dầu.
Một lợi thế lớn của ESPO là vị trí địa lý. Dầu được xuất khẩu chủ yếu qua cảng Kozmino ở vùng Viễn Đông Nga và chỉ mất chưa đầy một tuần để tới các nhà máy lọc dầu Trung Quốc.
Khoảng cách ngắn giúp giảm thời gian vận chuyển và hạn chế rủi ro so với các lô hàng phải đi hàng nghìn km từ Đại Tây Dương.
Nhu cầu ESPO tăng mạnh khi các nhà máy lọc dầu tư nhân của Trung Quốc ngày càng khó tiếp cận nguồn dầu Iran giá thấp. Iran từng là một trong những nguồn nguyên liệu được nhóm doanh nghiệp này ưa chuộng nhờ mức chiết khấu lớn. Tuy nhiên, sau khi Mỹ khôi phục phong tỏa xuất khẩu dầu Iran, lượng hàng sẵn có trên thị trường giảm nhanh.
Các chuyến dầu mới từ Iran gần như bị đình trệ, buộc các nhà máy Trung Quốc phải cạnh tranh để tìm nguồn thay thế. Sau đó, ESPO lập tức trở thành một trong những lựa chọn hấp dẫn nhất do vừa gần Trung Quốc, vừa không phụ thuộc vào tuyến vận tải qua eo biển Hormuz.
Tình trạng thiếu hàng đã xuất hiện từ trước. Những lô ESPO bốc trong tháng 10 được các nhà máy Trung Quốc mua hết sớm hơn chu kỳ giao dịch thông thường nhiều tuần. Sang tháng 11, mức giá chào bán tiếp tục tăng mạnh.
Chỉ khoảng 1 tháng trước, dầu ESPO vẫn được giao dịch quanh mức ngang hoặc chỉ cao hơn Brent vài USD/thùng. Việc mức phụ phí hiện vượt 20 USD cho thấy các nhà máy lọc dầu sẵn sàng trả thêm đáng kể để giữ nguồn nguyên liệu.
Không chỉ Nga hưởng lợi, khi lựa chọn thu hẹp, người mua Trung Quốc đang đi xa hơn bao giờ hết để săn dầu, từ Canada và Brazil đến Argentina, Congo và Angola.
Một nhà máy lọc dầu Trung Quốc gần đây được cho là đã mua dầu Djeno của Cộng hòa Congo và Plutonio của Angola với mức giá cao hơn Brent trên 20 USD mỗi thùng.
Giá chào bán của một số loại dầu từ Tây Phi và Brazil thậm chí đã lên tới khoảng 30 USD/thùng, cao hơn dầu Brent. Chỉ vài tuần trước, dầu Djeno được chào với mức phụ phí khoảng 15 USD mỗi thùng. Việc người mua Trung Quốc quay lại thị trường đã nhanh chóng đẩy giá lên.
Sự thay đổi này cho thấy cuộc khủng hoảng tại Trung Đông đang làm thay đổi dòng chảy dầu mỏ toàn cầu.
Trước đây, các nhà máy Trung Quốc có thể dựa vào nguồn dầu giá rẻ từ Iran và các nước Trung Đông. Hiện họ phải kéo dầu từ những khu vực xa hơn ở Đại Tây Dương, đồng nghĩa phải trả cả giá dầu cao hơn lẫn chi phí vận tải lớn hơn.
Điều này đặc biệt bất lợi đối với các nhà máy lọc dầu tư nhân quy mô nhỏ, vốn có biên lợi nhuận thấp hơn các tập đoàn nhà nước. Trong khi đó, những nhà máy lớn có khả năng tài chính tốt hơn có thể chấp nhận trả phí bảo hiểm cao để bảo đảm công suất hoạt động.
Thị trường dầu vật chất trên toàn cầu vì vậy ngày càng căng thẳng. Dầu Brent đã trở lại trên 100 USD/thùng, trong khi nhiều loại dầu giao ngay được bán với mức phụ phí lớn hơn nhiều so với giá chuẩn.
Theo Reuters
