Trong khi Liên minh châu Âu (EU) tìm cách thu hẹp thâm hụt thương mại kỷ lục với Trung Quốc bằng các biện pháp hạn chế mới, người tiêu dùng tại nhiều nước lại đổ xô mua điều hòa, quạt và thiết bị làm mát do Trung Quốc sản xuất.
Nắng nóng kéo dài đã làm gián đoạn giao thông, gây hạn hán và khiến nhiều nước phải ban bố cảnh báo đỏ. Pháp, Hà Lan và một số quốc gia Tây Âu ghi nhận nền nhiệt tăng mạnh, trong khi chính phủ các nước bị chỉ trích vì năng lực ứng phó khẩn cấp, dịch vụ công và chính sách khí hậu chưa theo kịp thực tế.
Trong bối cảnh đó, điều hòa di động Trung Quốc trở thành mặt hàng được săn lùng. Tại nhiều thành phố, người dân xếp hàng hoặc lái xe sang địa phương khác để tìm mua thiết bị. Một số mẫu máy được ví là “hiếm hơn thẻ Pokemon”, trong khi các trang web theo dõi tồn kho theo thời gian thực xuất hiện để giúp người mua biết cửa hàng nào còn hàng.
Điều hòa di động đặc biệt hút khách vì dễ lắp đặt. Tại nhiều đô thị châu Âu, nhất là khu vực có nhà cổ hoặc quy định bảo tồn nghiêm ngặt, việc khoan tường, lắp dàn nóng bên ngoài mặt tiền bị hạn chế hoặc phải xin phép. Những mẫu máy chỉ cần đặt gần cửa sổ, ít can thiệp vào kết cấu nhà ở, trở thành giải pháp nhanh nhất giữa các đợt nóng cực đoan.
Nhu cầu tăng mạnh còn phản ánh thực tế lâu nay tại châu Âu: tỷ lệ hộ gia đình có điều hòa thấp hơn nhiều so với Mỹ hay Nhật Bản. Nhiều ngôi nhà được thiết kế để giữ nhiệt vào mùa đông, phù hợp với khí hậu ôn hòa trong quá khứ, nhưng lại trở nên ngột ngạt khi nắng nóng xuất hiện thường xuyên hơn.
Hiện tượng người dân châu Âu săn điều hòa Trung Quốc diễn ra đúng lúc Brussels siết chính sách thương mại với Bắc Kinh. Từ ngày 1/7, EU áp mức thuế tạm thời 3 euro mỗi mặt hàng đối với các lô hàng giá trị thấp không quá 150 euro nhập từ ngoài khối, thay thế cơ chế miễn thuế trước đây.
Ủy ban châu Âu (EC) cho rằng sự bùng nổ của hàng giá rẻ trong thương mại điện tử tạo ra cạnh tranh không công bằng với nhà bán lẻ địa phương và làm gia tăng rủi ro về tiêu chuẩn an toàn.
Với Trung Quốc, đây là ví dụ cho thấy khoảng cách giữa ưu tiên chính trị của giới lãnh đạo EU và nhu cầu đời sống của người dân.
Ding Chun, Giám đốc Trung tâm Nghiên cứu châu Âu tại Đại học Phúc Đán, cho rằng lãnh đạo Brussels đang tập trung quá nhiều vào các mục tiêu chiến lược và việc xây dựng câu chuyện chính trị, trong khi người tiêu dùng quan tâm trước hết đến chi phí sinh hoạt và nhu cầu hằng ngày.
Theo ông, doanh số điều hòa tăng vọt là bằng chứng rõ về sự lệch pha này. Khi nhiệt độ tăng cao, người dân không quan tâm nhiều đến tranh luận về “dư thừa công suất” hay “giảm rủi ro”, mà cần một thiết bị làm mát có giá hợp lý và có thể dùng ngay.
Cui Hongjian, cựu nhà ngoại giao và hiện là nhà nghiên cứu tại Đại học Ngoại ngữ Bắc Kinh, nhận định diễn ngôn chính trị tại châu Âu về cạnh tranh không công bằng, dư thừa công suất và giảm phụ thuộc vào Trung Quốc đã ăn sâu trong giới hoạch định chính sách.
Ông cho rằng, điều này có thể bóp méo quan hệ thị trường tự nhiên giữa hai bên và khiến khoảng cách giữa các chính trị gia với nhu cầu thực tế của người dân ngày càng rộng.
Các học giả Trung Quốc cho rằng sự thất vọng với chính trị dòng chính cũng là một trong những nguyên nhân khiến các lực lượng cực hữu tại châu Âu gia tăng ảnh hưởng trong những năm gần đây. Khi cử tri cảm thấy các đảng truyền thống không còn phản ánh khó khăn đời sống, họ có xu hướng tìm đến những đại diện mới.
Ở chiều ngược lại, EU có lý do để lo ngại. Thâm hụt thương mại hàng hóa của khối với Trung Quốc đã lên tới 98 tỷ euro trong quý I năm nay, mức cao nhất kể từ năm 2022. Các nhóm hàng nhập khẩu lớn nhất gồm thiết bị điện, máy móc và linh kiện cơ khí, cũng là những lĩnh vực cho thấy mức độ phụ thuộc lớn của châu Âu vào năng lực sản xuất Trung Quốc.
Tháng trước, lãnh đạo EU đã họp để thảo luận về nguy cơ “China Shock 2.0”, thuật ngữ chỉ làn sóng cạnh tranh mới từ xe điện, pin, năng lượng mặt trời và các ngành công nghiệp quy mô lớn của Trung Quốc. Để tránh một cuộc chiến thương mại toàn diện, hai bên đã nhất trí tiến hành ba tháng đàm phán.
Ding cho rằng vấn đề gốc rễ nằm ở năng lực cạnh tranh và đổi mới của ngành sản xuất châu Âu đang suy giảm, trong khi Trung Quốc có lợi thế ngày càng lớn về chi phí, quy mô và chuỗi cung ứng.
Do đó, EU bị kẹt giữa nhiều sức ép: muốn duy trì vai trò dẫn dắt chuyển đổi xanh, nhưng phải cạnh tranh với hàng Trung Quốc, muốn bảo vệ công nghiệp nội khối, nhưng đồng thời phải đối mặt với chi phí sinh hoạt cao và áp lực địa chính trị từ Mỹ.
Theo ông Cui, thay vì chỉ tập trung chỉ trích Trung Quốc, Brussels cần nhìn lại những điểm yếu trong chính nền kinh tế của mình. Ông cho rằng châu Âu cũng đang có thặng dư thương mại với Mỹ và một số đối tác khác, nhưng lại coi Trung Quốc là mục tiêu chính để giải thích các vấn đề kinh tế trong nước.
Theo SCMP
