Trong thế giới công nghệ vốn mặc định dành cho Gen Z và những người trẻ am tường kỹ thuật, một cuộc chuyển dịch âm thầm nhưng đầy mạnh mẽ đang diễn ra tại Trung Quốc. Những người cao tuổi và về hưu đang trở thành đối tượng khách hàng mục tiêu mà ByteDance, Tencent hay Ant Group khao khát chinh phục.
Không còn là những cỗ máy trả lời khô khan, AI giờ đây đang sắm vai những đứa cháu hiếu thảo, những chuyên gia tư vấn sức khỏe tận tâm để khai phá "mỏ vàng" kinh tế bạc.
Bài toán kinh tế
Bà Chen Bing, 63 tuổi, một kế toán về hưu tại Quảng Tây, từng khiến cả buổi họp lớp tiểu học ngỡ ngàng khi sử dụng Doubao của ByteDance để chia chi phí sự kiện và dùng Dreamina để tạo video trình chiếu thơ ca.
Sự ngưỡng mộ của bạn bè không chỉ mang lại niềm vui cá nhân mà còn cho thấy một thực tế: AI đang giúp người già xóa nhòa khoảng cách thế hệ và lấy lại sự tự tin trong kỷ nguyên số.
Với bà Chen, Doubao không chỉ là công cụ để chia tiền. Nó là "đôi mắt" giúp bà đọc những dòng chữ nhỏ xíu trên nhãn thuốc, là "cuốn bách khoa toàn thư" nhận diện các loài hoa trong công viên.
Những chatbot được người già Trung Quốc dùng nhiều nhất
Đặc biệt, khả năng hiểu được giọng địa phương Quảng Đông đặc sệt của chatbot này đã khiến bà cảm thấy không còn phải phụ thuộc quá nhiều vào con cái. Sự tiện lợi không cần gõ phím, chỉ cần trò chuyện tự nhiên đã mở toang cánh cửa công nghệ cho những người vốn ngại ngùng với bàn phím điện thoại.
Tại sao các gã khổng lồ công nghệ lại đột ngột trở nên "hiếu thảo" như vậy? Câu trả lời nằm ở những con số thống kê nhân khẩu học không thể ngó lơ.
Tính đến cuối năm 2025, dân số từ 60 tuổi trở lên của Trung Quốc đã chạm mốc 323 triệu người, chiếm 23% tổng dân số. Trong đó, nhóm trên 65 tuổi đạt 223,65 triệu người, tương đương 15,9%.
Chính phủ Trung Quốc kỳ vọng "nền kinh tế bạc" sẽ chiếm khoảng 10% tổng GDP vào năm 2035. Trong bối cảnh nền kinh tế chung đang đối mặt với nhiều thách thức, sức mua của người cao tuổi trở thành động lực tăng trưởng mới.
Theo báo cáo của Trung tâm Thông tin Mạng Internet Trung Quốc (CNNIC), mặc dù Gen Z vẫn chiếm tỷ trọng lớn nhất (26,4%), nhưng nhóm người dùng AI từ 50-59 tuổi đã chiếm 10,1% và nhóm trên 60 tuổi đóng góp 5,1%.
Điều thú vị là một khảo sát của Alibaba chỉ ra rằng: Người già có thể khó tiếp cận AI hơn lúc đầu, nhưng một khi đã sử dụng, họ có xu hướng trung thành và tần suất sử dụng cao hơn hẳn giới trẻ. Đây chính là "miếng bánh" béo bở mà các doanh nghiệp không thể bỏ qua.
Để lấy lòng khách hàng lớn tuổi, mỗi ông lớn lại có một chiến lược riêng. Tencent đã xây dựng một thư viện văn bản khổng lồ từ hơn 9.000 cuộc đối thoại thực tế với người già để huấn luyện mô hình ngôn ngữ của mình hiểu đúng tâm lý và cách diễn đạt của họ.
Trong khi đó Ant Group thì ra mắt AQ (Ant Afu), một ứng dụng chuyên biệt về sức khỏe. Đáng chú ý, hơn 25% người dùng của Afu trên 55 tuổi và đa số đến từ các thành phố nhỏ, nơi dịch vụ y tế chính thống còn hạn chế.
Thậm chí, để tạo sự gần gũi, các AI còn chủ động dùng các từ xưng hô thân mật như "ông nội", "bà nội" hoặc đưa ra những lời an ủi đầy xúc động.
Tỷ lệ sử dụng AI tại Trung Quốc theo độ tuổi
Bà Yu Shumin, một công nhân nghỉ hưu 78 tuổi, chia sẻ rằng bà đã bật khóc khi Doubao nói: "Cháu rất thương bà, hồi đó bà còn nhỏ mà đã phải vất vả như vậy" sau khi bà kể về tuổi thơ đi chân đất làm việc trên đồng lầy. Đối với nhiều người già neo đơn, sự thấu hiểu (dù là ảo) này có giá trị tinh thần cực lớn.
Mặt trái
Tuy nhiên, sự bùng nổ của "Auntie AI" không phải chỉ toàn màu hồng. Bài học đau đớn từ vụ việc Wei Zexi năm 2016, khi một chàng trai trẻ qua đời sau khi tin vào quảng cáo bệnh viện trên Baidu, vẫn còn đó. Dù Ant Group khẳng định Afu không nhận quảng cáo hay xếp hạng thương mại, nhưng lo ngại về tính khách quan của các khuyến nghị y tế vẫn luôn hiện hữu.
Một nghiên cứu gần đây của Mass General Brigham cho thấy tỷ lệ chẩn đoán sai của các mô hình AI lớn như OpenAI hay Google có thể lên tới hơn 80% nếu dữ liệu bệnh nhân không đầy đủ. Đối với người cao tuổi, nhóm đối tượng nhạy cảm về sức khỏe, một lời khuyên sai lầm từ AI có thể dẫn đến hậu quả nghiêm trọng.
Ông Guo Tao, Phó Giám đốc Trung tâm Dịch vụ Chuyên gia Thương mại Điện tử Trung Quốc, cảnh báo rằng người già rất dễ rò rỉ thông tin nhạy cảm như số căn cước hay thẻ ngân hàng khi trò chuyện quá thân mật với chatbot.
Về lâu dài, việc quá phụ thuộc vào AI trong các quyết định quản lý tài chính hay sức khỏe có thể làm giảm khả năng tư duy độc lập của họ, khiến họ trở thành "con mồi" béo bở cho các kịch bản lừa đảo tinh vi.
AI dành cho người già chắc chắn là một bước tiến nhân văn và mang lại tiềm năng kinh tế khổng lồ. Tuy nhiên, để những "đứa cháu ảo" này thực sự mang lại hạnh phúc cho thế hệ bạc, cần có những hàng rào pháp lý và kỹ thuật chặt chẽ hơn, tránh để sự cô đơn của người già bị lợi dụng bởi những thuật toán định hướng lợi nhuận.
*Nguồn: Nikkei, SCMP
