Theo truyền thông nhà nước Trung Quốc, các nhà lập pháp cấp cao trong tuần này đã xem xét lần đọc thứ hai dự luật về "kiện tụng công ích của cơ quan công tố".
Điểm đáng chú ý là dự luật bổ sung quy định cho phép cơ quan công tố khởi xướng các vụ kiện dân sự đối với tổ chức hoặc cá nhân nước ngoài nếu có hành vi bị cho là xâm phạm lợi ích quốc gia hoặc lợi ích công cộng của Trung Quốc.
Giới chuyên gia pháp lý cho biết hầu hết các dự luật tại Trung Quốc sẽ được thông qua sau lần đọc thứ ba. Nếu đúng quy trình, văn bản này có thể được Quốc hội Trung Quốc phê chuẩn trước cuối năm nay.
Nếu được thông qua, đây sẽ là mắt xích mới trong chuỗi công cụ pháp lý mà Bắc Kinh xây dựng những năm gần đây nhằm đáp trả các lệnh trừng phạt và các biện pháp mà nước này cho là hành vi cưỡng ép kinh tế, đặc biệt từ Mỹ và các quốc gia phương Tây.
Đến nay, Bắc Kinh chưa làm rõ những hành vi cụ thể nào sẽ bị coi là xâm phạm lợi ích quốc gia hoặc lợi ích công cộng để trở thành đối tượng của các vụ kiện công ích. Tuy nhiên, quy định mới sẽ củng cố thêm khuôn khổ pháp lý hiện hành, vốn đã cho phép doanh nghiệp và công dân Trung Quốc khởi kiện các tổ chức nước ngoài để yêu cầu bồi thường thiệt hại phát sinh từ các lệnh trừng phạt.
Theo quy định của pháp luật Trung Quốc, bị đơn trong các vụ kiện dân sự có thể bị yêu cầu bồi thường thiệt hại, chịu các biện pháp cưỡng chế hoặc thậm chí đối mặt với trách nhiệm hình sự nếu không chấp hành phán quyết của tòa án. Trong một số trường hợp liên quan đến tranh chấp dân sự hoặc thương mại, cả công dân Trung Quốc và người nước ngoài còn có thể bị áp dụng lệnh cấm xuất cảnh cho đến khi vụ việc được giải quyết.
Công ty tư vấn Trivium China nhận định các vụ kiện công ích không chỉ có thể dẫn đến yêu cầu bồi thường mà còn kéo theo các lệnh cấm của tòa án, ảnh hưởng trực tiếp đến doanh thu, hoạt động kinh doanh và uy tín của doanh nghiệp. Theo đơn vị này, quy định mới sẽ bổ sung thêm một tầng rủi ro mà các công ty nước ngoài phải tính đến khi đầu tư hoặc kinh doanh tại Trung Quốc.
Cuối năm ngoái, cơ quan lập pháp Trung Quốc từng công bố dự thảo đầu tiên để lấy ý kiến người dân. Trivium China cho rằng sau khi được thông qua, đạo luật sẽ trở thành một "mảnh ghép" mới trong bộ công cụ chống trừng phạt mà Bắc Kinh đang liên tục mở rộng.
Giới doanh nghiệp nước ngoài cũng theo dõi sát diễn biến này. Phòng Thương mại Mỹ tại Trung Quốc (AmCham China), tổ chức đại diện cho hơn 800 doanh nghiệp chủ yếu của Mỹ đang hoạt động tại nước này, cho biết các thành viên sẽ đặc biệt quan tâm đến cách thức luật được triển khai trên thực tế.
James Zimmerman, Chủ tịch AmCham China, nhấn mạnh rằng đối với cộng đồng doanh nghiệp, tính minh bạch, khả năng dự đoán, quy trình tố tụng công bằng và việc áp dụng pháp luật nhất quán là những yếu tố quan trọng để duy trì niềm tin và khuyến khích đầu tư dài hạn.
Trong nhiều năm qua, các quan chức Trung Quốc liên tục kêu gọi tăng cường công cụ pháp lý nhằm đối phó với điều mà Bắc Kinh gọi là sự cưỡng ép từ bên ngoài. Theo quan điểm của nước này, các chính phủ phương Tây ngày càng sử dụng nhiều biện pháp trừng phạt kinh tế và ngoại giao để gây sức ép liên quan đến các vấn đề như nhân quyền, thương mại hay cạnh tranh công nghệ.
Những tuần gần đây, tờ báo chính thức của cơ quan công tố tối cao Trung Quốc đã đăng tải nhiều bài viết kêu gọi sử dụng các vụ kiện dân sự để chống lại sự can thiệp từ bên ngoài cũng như cái gọi là "quyền tài phán vươn dài" của nước ngoài.
Một bài viết cho rằng nếu các biện pháp từ bên ngoài gây tổn hại đến lợi ích của Trung Quốc, chẳng hạn đe dọa an ninh của các chuỗi cung ứng công nghiệp trọng yếu hoặc cản trở việc tiếp cận các công nghệ quan trọng, cơ quan công tố có thể nghiên cứu khởi kiện nhằm yêu cầu chấm dứt hành vi vi phạm và bồi thường thiệt hại.
Đây là bước đi tiếp theo trong quá trình Trung Quốc liên tục mở rộng hệ thống luật nhằm chống lại sức ép từ Mỹ và các đồng minh. Năm 2021, Bắc Kinh đã ban hành Luật chống trừng phạt nước ngoài, cho phép áp dụng nhiều biện pháp đáp trả như từ chối cấp thị thực, trục xuất công dân nước ngoài, tịch thu tài sản tại Trung Quốc hoặc hạn chế giao dịch với các đối tác Trung Quốc.
Đầu năm nay, Trung Quốc tiếp tục công bố các quy định mới yêu cầu áp dụng biện pháp trừng phạt đối với các tổ chức hoặc cá nhân nước ngoài bị cho là đe dọa khả năng tiếp cận các nguồn tài nguyên chiến lược, loại bỏ nhà cung cấp Trung Quốc vì sức ép chính trị hoặc áp dụng quyền tài phán ngoài lãnh thổ mà Bắc Kinh cho là không chính đáng.
Các hình phạt có thể bao gồm hạn chế đầu tư, kinh doanh, đi lại tại Trung Quốc. Đồng thời, các doanh nghiệp và cá nhân Trung Quốc chịu thiệt hại từ các lệnh trừng phạt nước ngoài cũng được phép khởi kiện để yêu cầu bồi thường thông qua hệ thống tòa án trong nước. Việc tiếp tục bổ sung các công cụ pháp lý cho thấy Bắc Kinh đang từng bước xây dựng một cơ chế đáp trả toàn diện hơn trước áp lực kinh tế và địa chính trị ngày càng gia tăng từ bên ngoài.
Theo WSJ