Ngỗng trong trang trại ở tỉnh An Huy, Trung Quốc. (Ảnh: Reuters)
Xa xỉ thành bình dân
Trong 10 năm qua, tại Trung Quốc, foie gras (gan ngỗng hoặc gan vịt được vỗ béo bằng phương pháp ép ăn) đã chuyển từ món ăn xa xỉ dành cho giới thượng lưu thành sản phẩm phổ biến với giá cả phải chăng. Xu hướng này thôi thúc những nông dân như ông Li trở nên tham vọng hơn.
Công ty Changhao Biotechnology là nhà cung cấp foie gras quy mô trung bình, sản xuất 300 tấn trong năm 2025 và dự kiến tăng mạnh lên 500 tấn trong năm nay. Trong khi đó, 1 nhà sản xuất foie gras trung bình ở Pháp chỉ làm ra khoảng 10 tấn mỗi năm.
Dù vẫn còn nhiều rào cản xuất khẩu, đặc biệt là các quy định hải quan của chính Trung Quốc, ông Li đã bắt đầu thăm dò thị trường nước ngoài khi xuất khẩu 6.000 hộp sản phẩm sang Dubai năm ngoái.
Theo các nhà sản xuất Trung Quốc, sự bùng nổ sản lượng, chi phí thấp hơn đáng kể và nhu cầu ngày càng tăng trên toàn cầu khiến việc Trung Quốc đẩy mạnh xuất khẩu foie gras chỉ còn là vấn đề thời gian.
“Các sản phẩm foie gras của chúng tôi cuối cùng sẽ xuất hiện trên rất nhiều bàn ăn ở nước ngoài. Điều đó là tất yếu”, ông Li nói.
Sản lượng bùng nổ
Tại Trung Quốc, cơm chiên foie gras đã trở thành món ăn quen thuộc, cũng như kiểu nhúng những lát gan ngỗng sống vào lẩu. Các sản phẩm mới như món tráng miệng foie gras đông lạnh tạo hình quả anh đào hoặc hoa hồng, phủ rượu vang đỏ và sốt việt quất, cũng đang rất được ưa chuộng.
Một lát foie gras trong nhà hàng Trung Quốc có giá từ 30 - 70 tệ (4 - 10 USD), thấp hơn rất nhiều so với mức 15 - 40 euro (17 - 46 USD) tại các nhà hàng ở Pháp.
Nông dân WU Deli khoe lá gan ngỗng đông lạnh nặng 2,9kg. (Ảnh: Reuters)
Cơn sốt foie gras tại Trung Quốc mạnh đến mức nhiều chuyên gia và doanh nghiệp trong ngành dự đoán nước này có thể sớm vượt Pháp để trở thành nhà sản xuất lớn nhất thế giới, thậm chí ngay trong năm nay hoặc năm tới.
Theo ước tính chưa từng được công bố trước đây từ 5 chuyên gia ngành tại Trung Quốc, sản lượng foie gras của nước này có thể đã đạt tới 14.000 tấn trong năm 2025. Con số này tăng khoảng 30% so với năm 2024 và cao hơn rất nhiều so với mức chỉ khoảng 2.000 tấn cách đây 1 thập kỷ.
Trong khi đó, Pháp - quốc gia dẫn đầu thế giới - ghi nhận sản lượng giảm 3%, xuống còn 15.044 tấn năm ngoái.
“Điều đáng lo là họ phát triển quá nhanh. Chúng tôi đã không lường trước được điều đó”, ông Fabien Chevalier, Chủ tịch Hiệp hội ngành foie gras Pháp (CIFOG), nhận xét.
Hiện, Pháp và Trung Quốc chiếm hơn 80% sản lượng foie gras toàn cầu. Ngoài ra, Hungary và Bulgaria cũng là những nước sản xuất đáng kể. Theo dữ liệu hải quan và ước tính của các chuyên gia, dưới 5% sản lượng foie gras của Trung Quốc được xuất khẩu trong năm ngoái.
Một trong những nguyên nhân là các quy định nghiêm ngặt của hải quan Trung Quốc, yêu cầu nông dân phải chứng minh khoảng 300 loại hóa chất không tồn tại trong gia cầm sau tiêm phòng, khiến quá trình xuất khẩu trở nên khó khăn.
Tuy nhiên, các nhà sản xuất Trung Quốc vẫn quyết tâm thâm nhập thị trường quốc tế, bởi nếu vượt qua được các rào cản pháp lý, họ có thể đạt được biên lợi nhuận hấp dẫn hơn nhiều. Một số hợp đồng xuất khẩu đã bắt đầu xuất hiện.
Công ty Jilin Zhengfang Agriculture & Animal Husbandry, nhà sản xuất foie gras từ vịt lớn nhất Trung Quốc với sản lượng 1.500 tấn mỗi năm, đang chuẩn bị xuất khẩu sang Đông Nam Á và châu Âu trong năm nay, Tổng giám đốc Min Wei cho biết.
Trong khi đó, Shandong Chunguan Food, một doanh nghiệp lớn khác trong ngành, vừa ký hợp đồng xuất khẩu sang Hàn Quốc và đang làm việc với các đối tác tại Nhật Bản, Nga và Đông Nam Á.
Ông Zhou Menghan, chuyên gia phân tích ngành gia cầm tại Beijing Orient Agribusiness Consultants, nhận định: “Trung Quốc chắc chắn sẽ trở thành đối thủ mạnh của Pháp tại một số thị trường nước ngoài, đặc biệt là các thị trường foie gras đang phát triển như Đông Nam Á và Trung Đông”.
Ông Chevalier cũng cho biết một số nhà sản xuất Trung Quốc đã bắt đầu xuất hiện tại các hội chợ thương mại quốc tế và sản phẩm của họ có thể tìm được chỗ đứng tại Đông Nam Á. “Chúng tôi cần theo dõi sát những gì họ định đưa ra thị trường”, ông nói.
Tuy nhiên, ông Chevalier tin rằng thị trường châu Âu vẫn được bảo vệ bởi các tiêu chuẩn nghiêm ngặt và người tiêu dùng sẽ tiếp tục ưu tiên các sản phẩm mang nhãn “foie gras du Sud-Ouest” - chứng nhận gia cầm được nuôi tại vùng tây nam nước Pháp theo các tiêu chuẩn địa phương.
Những lá gan khổng lồ
Sản lượng của Trung Quốc tăng mạnh một phần nhờ các khoản trợ cấp hào phóng từ chính phủ. Với trường hợp của ông Li, trợ cấp chi trả hơn 50% chi phí hạ tầng và vắc-xin.
Tuy nhiên, theo ông, yếu tố quan trọng hơn là cường độ lao động rất cao, giúp tạo ra những lá gan lớn hơn đáng kể.
Nhân viên trong trại dùng máy bơm thức ăn để ép ngỗng ăn nhiều. (Ảnh: Reuters)
Mỗi nhân viên tại trang trại của ông chăm sóc hơn 400 con ngỗng từ lúc nở đến khi giết mổ. Trong 10 ngày cuối cùng của vòng đời kéo dài khoảng 100 ngày, họ gần như làm việc suốt ngày đêm, ngủ rất ít để ép mỗi con ngỗng ăn 6 bữa mỗi ngày.
“Người châu Âu không còn có thể nuôi số lượng lớn ngỗng nữa vì công việc này quá vất vả”, ông Li nói, trong khi vợ ông tự hào khoe lá gan nặng tới 2,9 kg. Gan ngỗng tại trang trại của ông thường nặng ít nhất 1 kg.
Trong khi đó, ở Pháp - nơi phần lớn foie gras được làm từ vịt, gan thường chỉ nặng từ 500 - 550 gram, còn gan ngỗng thường dưới 750 gram.
Ông Li cho biết đang đàm phán với các công ty robot nhằm phát triển hệ thống tự động có thể thực hiện quy trình ép ăn hiệu quả hơn con người. Foie gras từ lâu đã là sản phẩm gây tranh cãi.
Các tổ chức bảo vệ động vật cho rằng việc ép ăn, thường được thực hiện trong lồng nuôi, là hành vi thiếu nhân đạo.
Tuy nhiên, nhiều người trong ngành phản bác rằng vịt và ngỗng không có phản xạ nôn giống con người, nên việc đưa ống thức ăn vào cổ họng không quá khó chịu như nhiều người vẫn nghĩ.