ĐBQH: Công trình nhỏ nhưng mất 1 - 2 năm để hoàn tất thủ tục, thi công chỉ vài tháng

Dự án điều chỉnh nhiều lần làm giảm hiệu quả đầu tư

Chiều 21/4, cho ý kiến thảo luận về kế hoạch đầu tư công trung hạn, đại biểu Nguyễn Duy Minh (đoàn Đà Nẵng) đánh giá, giai đoạn 2021 - 2025, đầu tư công đã góp phần quan trọng trong ổn định kinh tế vĩ mô, phục hồi tăng trưởng, nhiều công trình hạ tầng chiến lược đã được triển khai tạo nền tảng cho phát triển trong dài hạn.

Song theo đại biểu Minh, nếu nhìn thẳng vào thực tế, vẫn tồn tại một số hạn chế đó là nguồn vốn không nhỏ nhưng giải ngân chậm, khả năng hấp thụ vốn còn hạn chế. Nhiều dự án kéo dài, điều chỉnh nhiều lần làm giảm hiệu quả đầu tư.

Điều này cho thấy vấn đề không nằm ở chỗ thiếu vốn mà nằm ở chỗ cơ chế vận hành và tổ chức thực hiện.

Đại biểu Nguyễn Duy Minh, đoàn Đà Nẵng (Ảnh: Media Quốc hội).

Đại biểu đánh giá, một trong những điểm nghẽn lớn nhất hiện nay đó là quy trình thủ tục đầu tư còn phức tạp, thiếu liên thông. Thực tế, để triển khai một dự án đầu tư công phải đi qua nhiều bước theo các luật khác nhau như Luật Đầu tư công, Luật Quy hoạch, Luật Đất đai, Môi trường, Xây dựng và Đấu thầu.

Các bước này chủ yếu thực hiện theo một trình tự tuần tự và mỗi khâu là một bộ hồ sơ riêng, chưa liên thông dẫn đến thời gian chuẩn bị cho dự án thường kéo dài. Quy trình này gần như áp dụng giống nhau cho mọi dự án, không phân biệt quy mô.

"Một dự án chỉ vài tỷ đồng ở cấp cơ sở nhưng cũng phải thực hiện đầy đủ các bước như một dự án hàng trăm, hàng nghìn tỷ đồng. Có những công trình nhỏ nhưng mất 1 đến 2 năm để hoàn tất thủ tục, trong khi thi công chỉ mất vài tháng. Điều này không chỉ làm chậm tiến độ mà còn làm cho tăng chi phí và giảm hiệu quả đầu tư", đại biểu Nguyễn Duy Minh nêu thực tế.

Để khắc phục tình trạng trên, đại biểu đề nghị Chính phủ ưu tiên sửa đổi đồng bộ các luật liên quan trực tiếp đến đầu tư công trong năm 2026 theo hướng là thiết lập một quy trình thống nhất, liên thông, giảm tối đa các thủ tục trung gian và cho phép triển khai song song với các bước một cách phù hợp.

Tiếp tục cải cách thủ tục hành chính, đặc biệt là phân loại dự án theo quy mô và mức độ rủi ro. Đối với các dự án nhỏ, cần đơn giản hóa quy trình, rút ngắn thủ tục, đồng thời đẩy mạnh phân cấp phân quyền cho địa phương đi đôi với cơ chế tăng cường kiểm tra giám sát.

Cuối cùng cần rà soát và kiên quyết đưa ra khỏi danh mục đối với các dự án mang tính chất giữ chỗ.

"Trên thực tế cũng có nhiều dự án ghi vốn ở nhiều kỳ kế hoạch đầu tư công trung hạn nhưng đến nay vẫn chưa giải phóng mặt bằng xong, người dân trong vùng dự án hàng chục năm sống trong điều kiện rất khó khăn, thiếu thốn về chỗ ở", đại biểu Minh cho biết.

Xóa bỏ triệt để cơ chế xin - cho

Cũng bàn về các giải pháp để tăng tính hiệu quả các dự án đầu tư công, đại biểu Lê Hữu Trí (đoàn Khánh Hoà) đề nghị Chính phủ tiếp tục rà soát, kiên quyết loại bỏ những dự án chưa thực sự cần thiết, cấp bách, kém hiệu quả. Loại bỏ các dự án chưa bảo đảm thủ tục đầu tư theo quy định để ưu tiên vốn cho các dự án trọng điểm, cấp bách, tạo động lực cho phát triển nhanh và bền vững của đất nước.

Chính phủ và các địa phương phải thực hiện đồng bộ, quyết liệt trong đổi mới tư duy và hành động.

"Cần tiến hành một cuộc cách mạng đổi mới triệt để và thực chất công tác quản trị đầu tư công quốc gia. Xóa bỏ triệt để cơ chế xin cho và biến đầu tư công là chùm khế ngọt đã và đang là hiện tượng phổ biến, sinh động của tiêu cực, tham nhũng", ông Trí nói.

Đại biểu Lê Hữu Trí (Ảnh: Media Quốc hội).

Ngoài việc loại bỏ các dự án chưa thực sự cần thiết, cấp bách, kém hiệu quả, đại biểu đoàn Khánh Hóa cho rằng điều quan trọng là mỗi đồng vốn đầu tư công bỏ ra phải đạt hiệu quả kinh tế xã hội và đóng góp thực chất vào sự tăng trưởng của nền kinh tế.

Nếu dự án đầu tư chưa hiện rõ chủ trương, hiệu quả đầu tư thì cũng phải kiên quyết cắt, nhưng cũng phải làm rõ trách nhiệm người đề xuất hoặc quyết định chủ trương đầu tư dự án. Ngoài ra cũng không nên đánh đổi sự tăng trưởng bằng mọi giá để chấp thuận các dự án không rõ mục tiêu, kém hiệu quả.

"Lâu nay chúng ta nói nhiều, siết chặt kỷ luật kỷ cương, tăng cường kiểm tra thanh tra, kiểm toán, giám sát, phòng chống tham nhũng, lợi ích nhóm, nhưng chúng ta chưa làm triệt để và vì thế đầu tư công vẫn còn nhiều tồn tại và tiếp tục tham nhũng", đại biểu đoàn Khánh Hòa nêu quan điểm.

Về việc đánh giá tính hiệu quả các dự án đầu tư công, đại biểu Lê Hữu Trí nhấn mạnh, cần đánh giá từ khâu thẩm định, quyết định chủ trương đầu tư chứ không chờ bố trí vốn rồi, giữa kỳ mới đánh giá tổng thể để điều chỉnh cơ cấu vốn.

Quy định rõ trách nhiệm cá nhân người quyết định chủ trương đầu tư và người thẩm định dự án đưa vào kế hoạch bố trí vốn. Đồng thời phải có cơ chế giám sát từ xa, từ sớm, xác định rõ trách nhiệm và xử lý trách nhiệm nghiêm minh trong việc lựa chọn tư vấn khảo sát, thiết kế, lập dự toán, phê duyệt quyết toán và nhà thầu thi công.

"Đây là mảnh đất màu mỡ để nâng khống khối lượng, áp sai định mức, đơn giá, đẩy giá vốn dự án công trình lên cao so với thực tế giá trị thực của công trình để hợp pháp hóa các khoản tiêu cực tham nhũng", đại biểu Trí nói.