Chiến sự Nga - Ukraine có thể kết thúc sau 1 tuần?

Theo báo Nga có hai công thức thỏa thuận được cho có thể chấm dứt xung đột Nga - Ukraine trong vòng 1 tuần.

Một dự báo gây chú ý từ giới phân tích Nga cho rằng xung đột Nga - Ukraine có thể kết thúc chỉ trong vòng một tuần, trong bối cảnh chính quyền Tổng thống Mỹ Donald Trump đang thúc đẩy các cuộc tiếp xúc ngoại giao giữa Moscow và Kiev.

Tuy nhiên, đằng sau khả năng đạt được một thỏa thuận nhanh chóng là hàng loạt điều kiện phức tạp liên quan đến lãnh thổ, NATO và bảo đảm an ninh cho Ukraine.

Theo báo Nga Pronedra ngày 22/11, nhà bình luận chính trị Oleg Tsaryov cho biết ông nhận được thông tin từ một người có quan hệ với những nhân vật thân cận Tổng thống Mỹ Donald Trump. Theo nguồn tin này, chiến sự có thể kết thúc trong vòng một tuần nếu các bên đạt được thỏa thuận chính trị.

Dù vậy, chính Tsaryov cũng tỏ ra thận trọng với dự báo trên. Ông cho rằng Washington đang thực sự nỗ lực thúc đẩy tiến trình hòa bình, nhưng tình hình chưa chắc đã gần với một thỏa thuận cuối cùng như một số nguồn tin mô tả.

Điều đáng chú ý là Pronedra đề cập hai công thức thỏa thuận đang được cho là nằm trên bàn thảo luận của các đại diện Mỹ Steve Witkoff và Jared Kushner. Một phương án yêu cầu Ukraine nhượng bộ đáng kể về lãnh thổ, trong khi phương án còn lại tập trung vào việc đóng băng chiến tuyến và thiết lập cơ chế bảo đảm an ninh quốc tế cho Kiev.

Hiện chưa có xác nhận độc lập rằng Mỹ đã chính thức đưa ra hai phương án này hoặc các bên đã thống nhất về thời hạn một tuần.

Hai phương án có thể chấm dứt xung đột Nga - Ukraine

Theo Pronedra, phương án thứ nhất được cho là yêu cầu Ukraine rút lực lượng khỏi phần Donbass còn nằm dưới quyền kiểm soát của Kiev. Đổi lại, Ukraine có thể nhận được một gói lợi ích chính trị và quân sự - ngoại giao.

Phương án thứ hai có cấu trúc khác: hai bên ngừng giao tranh theo đường chiến tuyến hiện tại, Ukraine nhận được các bảo đảm an ninh quốc tế với sự tham gia của Mỹ và các nước châu Âu, nhưng không chính thức gia nhập NATO.

Cách tiếp cận này nhằm giải quyết một trong những bất đồng lớn nhất trong đàm phán: Ukraine muốn có cam kết đủ mạnh để ngăn Nga tiến hành một chiến dịch quân sự mới, trong khi Moscow phản đối việc NATO mở rộng ảnh hưởng quân sự tới Ukraine.

Chiến sự Nga - Ukraine có thể kết thúc sau 1 tuần?- Ảnh 1.

Chiến sự Nga - Ukraine vẫn diễn ra khốc liệt. Ảnh: Getty

Những nội dung này có điểm tương đồng với các vấn đề được báo chí quốc tế ghi nhận trong tiến trình đàm phán gần đây, dù chưa thể coi hai công thức của Pronedra là những đề xuất đã được xác nhận.

Theo Reuters ngày 10/11, các quan chức Nga và Ukraine đã gặp nhau tại Abu Dhabi trong vòng đàm phán do Mỹ làm trung gian. Đặc phái viên Mỹ Jared Kushner cho biết những cuộc tiếp xúc trước đó đã giúp các bên thu hẹp bất đồng và Washington có một số ý tưởng nhằm tìm kiếm giải pháp.

Reuters dẫn lời một quan chức Mỹ cho biết các nhà đàm phán nước này tin rằng Tổng thống Ukraine Volodymyr Zelensky và Tổng thống Nga Vladimir Putin có thể sẵn sàng thỏa hiệp về vấn đề lãnh thổ, theo hướng mỗi bên nhượng bộ một phần.

Tuy nhiên, một quan chức cấp cao Ukraine đã bác bỏ mạnh mẽ khả năng Kiev chấp nhận những nhượng bộ như vậy. Phía Ukraine cho rằng vấn đề lãnh thổ chỉ có thể được thảo luận ở cấp lãnh đạo và phải gắn với những bảo đảm an ninh phù hợp.

Theo Reuters, phương án mà các nhà đàm phán Mỹ hướng tới có thể bao gồm việc chấm dứt xung đột, bảo đảm an ninh cho Ukraine và một lộ trình để nước này gia nhập Liên minh châu Âu (EU).

Moscow đưa ra những điều kiện cứng rắn, không chỉ liên quan đến Donbass

Khả năng đạt được thỏa thuận nhanh chóng phụ thuộc lớn vào việc Nga có chấp nhận dừng chiến dịch quân sự nếu chưa đạt được các mục tiêu mà Moscow đặt ra hay không.

Theo hãng tin AP, Tổng thống Putin muốn Ukraine rút quân khỏi cả 4 tỉnh Donetsk, Lugansk, Zaporizhzhia và Kherson mà Nga tuyên bố sáp nhập vào tháng 9/2022, dù Moscow chưa kiểm soát toàn bộ các khu vực này.

Ngoài vấn đề lãnh thổ, Nga còn yêu cầu Ukraine từ bỏ mục tiêu gia nhập NATO, chấp nhận những giới hạn nghiêm ngặt đối với quy mô quân đội và dỡ bỏ một số hạn chế liên quan đến tiếng Nga cũng như nhánh Chính thống giáo có liên hệ với Moscow tại Ukraine.

Một điểm đáng chú ý là Moscow không muốn chấp nhận một lệnh ngừng bắn chung nếu chưa đạt được thỏa thuận toàn diện. Theo lập luận của Nga, việc tạm dừng giao tranh có thể tạo điều kiện để quân đội Ukraine nghỉ ngơi và bổ sung kho vũ khí, thay vì giải quyết tận gốc những nguyên nhân dẫn đến xung đột.

Trong khi đó, Ukraine phản đối việc tự nguyện từ bỏ những vùng lãnh thổ mà quân đội nước này vẫn đang kiểm soát. Kiev cũng cho rằng việc hạn chế năng lực quân sự và các quan hệ an ninh với phương Tây sẽ khiến nước này dễ bị tấn công trở lại.

Những yêu cầu của Moscow không chỉ dừng ở phạm vi Ukraine. Theo phân tích của Đài Phát thanh châu Âu Tự do (RFE/RL) ngày 13/11, Nga còn muốn thay đổi cấu trúc an ninh tại châu Âu, trong đó có yêu cầu NATO không tiếp tục mở rộng và hạn chế triển khai lực lượng tại những nước gia nhập liên minh sau năm 1997.

Đây là điều kiện có phạm vi ảnh hưởng vượt xa một thỏa thuận ngừng bắn song phương. Nó liên quan trực tiếp đến sự hiện diện quân sự của NATO tại sườn phía đông, bao gồm Ba Lan và các nước Baltic.

Chiến sự Nga - Ukraine có thể kết thúc sau 1 tuần?- Ảnh 2.

Đàm phán ba bên mới nhất chưa gỡ được nhiều nút thắt. Ảnh: Reuters

Bảo đảm an ninh cho Ukraine: Nút thắt khó giải quyết

Nếu phương án nhượng bộ lãnh thổ gặp phải sự phản đối từ Kiev, thì phương án đóng băng chiến tuyến cũng không dễ được Moscow chấp nhận.

Theo AP, Ukraine muốn có những bảo đảm an ninh tương tự Điều 5 của Hiệp ước NATO. Theo nguyên tắc này, một cuộc tấn công nhằm vào một thành viên được coi là cuộc tấn công nhằm vào toàn bộ liên minh.

Tổng thống Zelensky từng đặt câu hỏi về cách thức thực hiện những cam kết đó: Nếu Nga mở một chiến dịch quân sự mới, các đồng minh phương Tây sẽ hành động như thế nào, bằng phương tiện gì và trong thời gian bao lâu?

Một số quốc gia châu Âu đã tính đến khả năng triển khai binh sĩ tới Ukraine sau khi đạt được thỏa thuận hòa bình. Tuy nhiên, Moscow phản đối phương án này và cảnh báo sẽ coi quân đội nước ngoài hiện diện trên lãnh thổ Ukraine là mục tiêu hợp pháp.

Nga cũng muốn bất kỳ thỏa thuận nào phải bao gồm các bảo đảm an ninh dành cho chính nước này, đặc biệt liên quan đến hoạt động quân sự của NATO tại Đông Âu.

Như vậy, hai bên đang theo đuổi những cách tiếp cận khác nhau. Ukraine muốn bảo đảm rằng một thỏa thuận ngừng bắn không trở thành khoảng thời gian để Nga chuẩn bị cho cuộc tấn công tiếp theo.

Ngược lại, Moscow không muốn việc dừng giao tranh tạo điều kiện để Kiev tiếp tục nhận vũ khí, hỗ trợ tình báo và sự hậu thuẫn quân sự từ phương Tây mà không phải chấp nhận những giới hạn do Nga yêu cầu.

Đây cũng là lý do phương án đóng băng chiến tuyến, dù có thể giúp chấm dứt giao tranh trước mắt, chưa chắc tạo ra một thỏa thuận hòa bình lâu dài.

Chiến sự Nga - Ukraine có thể kết thúc sau 1 tuần?- Ảnh 3.

Một tuần để kết thúc chiến sự chưa thực sự khả thi. Ảnh: Reuters

Một tuần để kết thúc chiến sự: Khả thi đến đâu?

Những diễn biến ngoại giao gần đây cho thấy Washington đang nỗ lực tìm kiếm một khuôn khổ thỏa thuận có thể chấp nhận được đối với cả Moscow và Kiev. Tuy nhiên, kết quả của vòng đàm phán tại Abu Dhabi ngày 10–11/11 cho thấy khoảng cách giữa hai bên vẫn còn đáng kể.

Theo Russia Matters, một dự án nghiên cứu thuộc Trung tâm Belfer của Đại học Harvard, các cuộc đàm phán do Mỹ làm trung gian không tạo ra đột phá lớn về lãnh thổ hay cấu trúc an ninh hậu xung đột. Dù vậy, các bên đã đạt được tiến triển trong thảo luận về bảo đảm an ninh, trao đổi tù binh và đồng ý tổ chức ít nhất một vòng đàm phán tiếp theo với sự tham gia của châu Âu.

Đáng chú ý, sau cuộc gặp với các đặc phái viên Mỹ tại Moscow ngày 12/11, ông Putin vẫn không phát đi tín hiệu cho thấy Nga sẵn sàng từ bỏ những yêu cầu cứng rắn.

Theo hãng tin CNA, nhà lãnh đạo Nga tiếp tục bác bỏ khả năng triển khai lực lượng gìn giữ hòa bình nước ngoài tại Ukraine, đồng thời khẳng định Moscow không muốn giảm nhẹ các yêu cầu về lãnh thổ.

Vì vậy, dự báo chiến sự có thể kết thúc trong vòng một tuần mà Tsaryov đề cập hiện vẫn chỉ là thông tin dựa trên nguồn tin giấu tên, chưa được Washington, Moscow hay Kiev xác nhận.

Ngay cả khi các bên đạt được thỏa thuận ngừng bắn trong thời gian ngắn, việc xây dựng một văn kiện hòa bình toàn diện vẫn đòi hỏi giải quyết hàng loạt vấn đề: Đường phân định lãnh thổ, quy mô quân đội Ukraine, nguồn cung vũ khí phương Tây, cơ chế bảo đảm an ninh, tương lai của NATO tại Đông Âu và các biện pháp đối với Nga.