Từ cuối tháng 5/2026, nhiều doanh nghiệp tại Việt Nam sẽ chính thức bước vào giai đoạn thực hiện trách nhiệm tái chế bắt buộc theo quy định mới của Chính phủ. Theo Nghị định 110/2026/NĐ-CP về trách nhiệm tái chế sản phẩm, bao bì và xử lý chất thải của nhà sản xuất, nhập khẩu (EPR), các doanh nghiệp sản xuất hoặc nhập khẩu hàng hóa có phát sinh chất thải sau tiêu dùng sẽ phải chịu trách nhiệm đối với lượng rác mà mình đưa ra thị trường.
Một gia đình tại quận Gò Vấp, Tp.HCM phân loại rác để bán phế liệu. Ảnh: Thành Nguyễn
Những nhóm sản phẩm thuộc diện áp dụng bao gồm bao bì, pin và ắc quy, dầu nhớt, săm lốp, thiết bị điện – điện tử và các phương tiện giao thông đường bộ. Các doanh nghiệp có thể lựa chọn tự tổ chức tái chế, thuê đơn vị tái chế chuyên nghiệp hoặc đóng góp tài chính vào Quỹ Bảo vệ môi trường Việt Nam nếu không trực tiếp thực hiện việc tái chế.
Theo quy định, tỷ lệ tái chế bắt buộc được tính dựa trên khối lượng sản phẩm, bao bì mà doanh nghiệp đưa ra thị trường mỗi năm. Chẳng hạn, nếu một doanh nghiệp tung ra hàng trăm tấn bao bì nhựa hoặc nhôm thì sẽ phải bảo đảm một phần nhất định trong số đó được thu gom và tái chế đúng quy chuẩn. Các tỷ lệ này sẽ được điều chỉnh tăng định kỳ 3 năm/lần nhằm thúc đẩy kinh tế tuần hoàn và giảm áp lực ô nhiễm môi trường.
Đáng chú ý, quy định mới cũng siết chặt yêu cầu kỹ thuật đối với hoạt động tái chế. Với các sản phẩm điện tử có chứa màn hình hoặc bóng đèn thủy tinh, quy trình xử lý bắt buộc phải bao gồm công đoạn tháo dỡ, phân loại và nghiền thủy tinh để tái sử dụng làm nguyên liệu cho các ngành sản xuất khác như gạch không nung hoặc bê tông. Điều này nhằm hạn chế tình trạng tái chế hình thức, gây ô nhiễm thứ cấp.
Song song với việc buộc doanh nghiệp thực hiện trách nhiệm môi trường, Chính phủ cũng đưa ra cơ chế hỗ trợ tài chính cho các đơn vị tái chế. Theo đó, từ ngày 25/5, các đơn vị tái chế hoặc tổ chức thực hiện trách nhiệm tái chế có thể được hỗ trợ kinh phí theo từng nhóm sản phẩm cụ thể.
Số tiền hỗ trợ được tính theo khối lượng sản phẩm, bao bì đã tái chế đáp ứng quy cách tái chế bắt buộc quy định. Ảnh minh họa
Mức hỗ trợ tối đa cho mỗi gói dao động từ 10 đến 20 tỷ đồng. Trong đó, các nhóm bao bì, dầu nhớt, săm lốp hay bóng đèn được hỗ trợ tối đa 10 tỷ đồng mỗi gói. Riêng nhóm pin, ắc quy, thiết bị điện – điện tử và phương tiện giao thông đường bộ có thể được hỗ trợ tới 20 tỷ đồng.
Nguồn kinh phí hỗ trợ này được hình thành từ chính khoản đóng góp của các doanh nghiệp không tự tổ chức tái chế mà nộp vào Quỹ Bảo vệ môi trường Việt Nam. Bộ Nông nghiệp và Môi trường sẽ tổ chức xét duyệt, lựa chọn đơn vị nhận hỗ trợ hằng năm theo cơ chế cạnh tranh. Các đơn vị muốn tham gia phải đáp ứng đầy đủ điều kiện về giấy phép môi trường, công nghệ xử lý và năng lực tái chế theo quy định.
Theo giới chuyên gia môi trường, chính sách EPR được xem là bước đi quan trọng để Việt Nam tiến gần hơn tới mô hình kinh tế tuần hoàn, nơi doanh nghiệp không chỉ bán sản phẩm mà còn phải chịu trách nhiệm với vòng đời chất thải sau tiêu dùng. Điều này cũng được kỳ vọng sẽ thúc đẩy ngành công nghiệp tái chế phát triển chuyên nghiệp hơn trong thời gian tới.
Hiện mỗi năm Việt Nam phát sinh khoảng 3,5 triệu tấn rác thải nhựa nhưng tỉ lệ được tái chế mới chỉ đạt khoảng 33%. Một lượng lớn rác thải vẫn bị chôn lấp hoặc rò rỉ ra môi trường, gây áp lực lớn lên hệ sinh thái và đời sống dân cư. Vì vậy, việc buộc doanh nghiệp chia sẻ trách nhiệm xử lý chất thải được xem là giải pháp cần thiết để giảm gánh nặng cho xã hội và môi trường.
Khánh Linh (t/h)